อาสวสาสวทุกเหตุทุกนอาสวสาสวทุกนเหตุทุกะ เล่ม ๔๕

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม และไม่ใช่อนาสวธรรม อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นอาสวธรรมและสาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม และไม่ใช่อนาสวธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นสาสวธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรมและไม่ใช่อนาสวธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นอาสวธรรมและเหตุธรรมที่เป็นสาสวะ แต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๕

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อนาสวธรรม และไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่อาสว- *ธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอาสวธรรม และสาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๕อาสวอาสวสัมปยุตตทุกเหตุทุกะนอาสวอาสวสัมปยุตตทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม และไม่ใช่อาสววิปปยุตตธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม และไม่ใช่อาสววิปปยุตตธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๔

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อาสววิปปยุตตธรรม และไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๑ นัย ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อาสววิปปยุตตธรรม และไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรมอาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ นัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๔อาสววิปปยุตตสาสวทุกเหตุทุกะนอาสววิปปยุตตนสาสวทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่เป็นอาสววิปปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่อนาสวธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นอาสววิปปยุตตสาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย นเหตุธรรมที่เป็นอาสววิปปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่อนาสวธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นอาสววิปปยุตตอนาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๔

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่เป็นอาสววิปปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่อนาสวธรรมอาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอาสววิปปยุตตสาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่เป็นอาสววิปปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่สาสวธรรม อาศัยนเหตุ-*ธรรมที่เป็นอาสววิปปยุตตอนาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ฉโคจกทุกนเหตุทุกนฉโคจฉกทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นสัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นคันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่โอฆธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นโอฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่โยคธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นโยคธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่นีวรณธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นนีวรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม อาศัยเหตุธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ สารัมมณทุกนเหตุทุกนสารัมมณทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่สารัมมณธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อนารัมมณธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็น สารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อนารัมมณธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อนารัมมณธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นสารัมมณธรรมและนเหตุธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ จิตตทุกเหตุทุกโนจิตตทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่จิตตธรรม อาศัยเหตุธรรมที่ไม่ใช่จิตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่จิตตธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นจิตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ เจตสิกทุกเหตุทุกนเจตสิกทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่เจตสิกธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นเจตสิกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อเจตสิกธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็น เจตสิกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ จิตตสัมปยุตตทุกเหตุทุกนจิตตสัมปยุตตทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นจิตตสัมปยุตต- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ฯลฯ จิตตสังสัฏฐทุกเหตุทุกนจิตตสังสัฏฐทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ จิตตสมุฏฐานทุกเหตุทุกโนจิตตสมุฏฐานทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่จิตตสมุฏฐานธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นจิตตสมุฏฐาน- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ จิตตสหภูทุกเหตุทุกโนจิตตสหภูทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นจิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓จิตตานุปริวัตติทุกเหตุทุกะโนจิตตานุปริวัตติทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่จิตตานุปริวัตติธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นจิตตานุปริวัตติ- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกเหตุทุกะโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม อาศัยเหตุธรรมที่ไม่ใช่จิตต- *สังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูทุกเหตุทุกะโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็น จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติทุกเหตุทุกะโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติธรรม อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ อัชฌัตติกทุกเหตุทุกนอัชฌัตติกทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่พาหิรธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นพาหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัชฌัตติกธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็น อัชฌัตติกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ อุปาทาทุกเหตุทุกนอุปาทาทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม อาศัยเหตุธรรมที่ไม่ใช่อุปาทา- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอุปาทา- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ อุปาทินนทุกเหตุทุกนอุปาทินนทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อุปาทินนธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นอุปาทินนธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อุปาทินนธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๔

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อนุปาทินนธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็น อุปาทินนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อุปาทินนธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ทวิโคจฉกทุกเหตุทุกนทวิโคจฉกทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอุปาทานธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่กิเลสธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นกิเลสธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ทัสสเนนปหาตัพพทุกเหตุทุกนทัสสเนนปหาตัพพทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนน-*ปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย นเหตุธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพธรรม อาศัยเหตุธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๔

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรม ที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ภาวนายปหาตัพพทุกเหตุทุกนภาวนายปหาตัพพทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรมที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นภาวนาย- *ปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๔

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรม ที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรมที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่ไม่ใช่ภาวนาย-*ปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกทุกเหตุทุกะทัสสเนนปหาตัพพเหตุกทุกนเหตุทุกะ

นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย. นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม อาศัยเหตุธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ในหัวข้อปัจจัยทั้งปวง มี ๓ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมอาศัยนเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ฯลฯ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอาสวะและมิใช่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอาสวะและเป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นอาสวะและมิใช่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของอาสวะและที่ไม่เป็นอาสวะซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นอาสวะและมิใช่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอาสวะเป็นอารมณ์ของอาสวะและที่เป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะและมิใช่ไม่เป็นอาสวะซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอาสวะและเป็นอารมณ์ของอาสวะซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ ๑๘. อาสวอาสวสัมปยุตตทุกะ ๑. เหตุทุกะ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์ซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์ซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๔ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นคันถะซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นโอฆะซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นโอฆะซึ่งเป็น เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นโยคะซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นโยคะซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นปรามาสซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นปรามาสซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ ๕๕. มหันตรทุกะ ๑. เหตุทุกะ

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นจิตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นจิตซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นจิตซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิกซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเจตสิกซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยจิตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยจิตซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่ใช่มีจิตเป็นสมุฏฐานซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐานซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่ใช่เกิดพร้อมกับจิตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เกิดพร้อมกับจิตซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นไปตามจิตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปตามจิตซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่ใช่ระคนกับจิตและมีจิตเป็นสมุฏฐานซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ระคนกับจิตและมีจิตเป็นสมุฏฐานซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่ใช่ระคนกับจิตมีจิตเป็นสมุฏฐานและเกิดพร้อมกับจิตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ระคนกับจิตมีจิตเป็นสมุฏฐานและเกิดพร้อมกับจิตซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นภายนอกซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นภายนอกตนซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นภายในซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นภายในซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นอุปาทายรูปซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นอุปาทายรูปซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูปซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลสซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกิเลสซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๔ วาระ (ย่อ) ๘๓. ปิฏฐิทุกะ ๑. เหตุทุกะ

สภาวธรรมที่ไม่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๑ วาระ (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๔ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๔ วาระ สภาวธรรมที่มิใช่ไม่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๑ วาระ สภาวธรรมที่ไม่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ

บัดนี้ เพื่อจะแสดงปัจจนียปัฏฐานซึ่งมีชื่ออันได้แล้ว เพราะเป็นธรรมตรงกันข้าม ด้วยอำนาจเป็นปฏิปักษ์ต่อบททั้งหลายมีกุศลเป็นต้น พระผู้มีพระภาคจึงทรงเริ่มคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา ดังนี้เป็นต้น.

บรรดาบทเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามความที่กุศลเป็นปัจจัย ด้วยคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ทรงห้ามการเกิดขึ้นแห่งกุศล ด้วยคำว่า นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เพราะฉะนั้น ผู้ศึกษาพึงทราบปัญหาและวิสัชนาในอธิการนี้ โดยนัยมีอาทิอย่างนี้ว่าขันธ์ ๓ ที่เป็นอกุสลาพยากตะและรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยขันธ์หนึ่งที่เป็นอกุสลาพยากตะเกิดขึ้น.

ก็วิธีนับที่ได้ในปัจจัยนั้นๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วในบาลี แม้วาระทั้งหลายที่มีวิสัชนาเหมือนกัน ก็ทรงแสดงไว้ในบาลีนั้นเองเพราะฉะนั้น ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงกำหนดบาลีแล้วทราบปัฏฐานนัยทั้งหมด ตามแนวแห่งนัยที่ข้าพเจ้ากล่าวแล้วในหนหลังก็ในอธิการนี้ฉันใด ในทุกปัฏฐาน ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ก็ฉันนั้น.

นัย ๖ ในธัมมปัจจนียปัฏฐาน อันท่านแสดงไว้ด้วยคาถาที่ท่านกล่าวไว้ในอรรถกถาว่า

นัย ๖ ในปัจจนียปัฏฐาน คือติกปัฏฐาน อันประเสริฐ ทุกปัฏฐานอันสูงสุด ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ลึกซึ้งนัก ดังนี้.

เป็นอันข้าพเจ้าแสดงแล้วด้วยคำมีประมาณเท่านี้ ฯ

ก็ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงทราบเฉพาะ ปัจจนียปัฏฐาน เท่านั้น ประดับด้วยนัย ๒๕ โดยปริยายหนึ่งคือ ในปัฏฐานหนึ่งๆ ว่าด้วยอำนาจแห่งปัจจัยมีอย่างละ ๔ นัย มีอนุโลมนัยเป็นต้น.

อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน จบ. -----------------------------------------------------