๑๖. มัคคารัมมณติกะ ๑๐๐. สรณทุกะ

สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์ซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์ซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์ซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (ย่อ)

นเหตุยา สตฺต นอารมฺมเณ สตฺต ฯ

อรณธรรมที่เป็นมัคคารัมมณธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นมัคคา- *รัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นมัคคเหตุกธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นมัคคเหตุกธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นมัคคาธิปติธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นมัคคาธิปติธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ นัย อรณธรรมที่เป็นมัคคารัมมณธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นมัคคารัมมณธรรมและอรณธรรมที่เป็นมัคคาธิปติธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นมัคคเหตุกธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นมัคคเหตุกธรรมและอรณธรรมที่เป็นมัคคาธิปติธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑๗ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑๗สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ จตฺตาริ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ สเหตุกทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ ---------- เหตุสมฺปยุตฺตทุกกุสลตฺติกํ ปฏิจฺจวาโร

อรณธรรมที่เป็นมัคคารัมมณธรรม เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็น มัคคารัมมณธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นมัคคเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็นมัคคเหตุก-*ธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นมัคคาธิปติธรรม เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็นมัคคา-*ธิปติธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๕ นัย

เหตุสมฺปยุตฺตํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุสมฺปยุตฺโต กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑๗ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑๗แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นมัคคารัมมณัตติกสรณทุกะ จบ