๑. กุสลติกะ ๘๓. ทัสสเนนปหาตัพพทุกะ

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)

เหตุปัจจัย มี ๗ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระ อนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ (ย่อ) (พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)

เหตุ อตีตารมฺมโณ ธมฺโม เหตุสฺส อตีตารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: นว ฯ

ทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยทัสสเนนปหาตัพพ- *ธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุ อตีตารมฺมโณ ธมฺโม เหตุสฺส อตีตารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ สหชาตาธิปติ ตีณิ ฯ นเหตุ อตีตารมฺมโณ ธมฺโม นเหตุสฺส อตีตารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ สหชาตาธิปติ ตีณิ ฯ เหตุ อตีตารมฺมโณ จ นเหตุ อตีตารมฺมโณ จ ธมฺมา เหตุสฺส อตีตารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ นว นิสฺสเย นว อุปนิสฺสเย นว อาเสวเน นว กมฺเม ตีณิ วิปาเก นว อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย นว ฌาเน ตีณิ มคฺเค นว สมฺปยุตฺเต นว อตฺถิยา นว อวิคเต นว ฯ

นทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นกุศล อาศัยนทัสสเนนปหา- *ตัพพธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย นทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยนทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย นทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยนทัสสเนนปหาตัพพ-*ธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย นทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นตัพยากฤต อาศัยนทัสสเนนปหาอัพยา-*ธรรมที่เป็นกุศล และนทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย นทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยนทัสสเนนปหาตัพพ-*ธรรมที่เป็นอกุศล และนทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุ อตีตารมฺมโณ ธมฺโม เหตุสฺส อตีตารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

นทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่นทัสสเนน- *ปหาตัพพธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย นทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่นทัสสเนนปหาตัพพ-*ธรรมที่เป็นอกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย นทัสสเนนปหาตัพพธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่นทัสสเนนปหา-*ตัพพธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๗ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มี " ๑๐ ในอนันตรปัจจัย มี " ๗ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นกุสลัตติกทัสสเนนปหาตัพพทุกะ จบ