๑. กุสลติกะ ๙๗. นิยยานิกทุกะ

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) (สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ) (พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ให้พิสดารอย่างนี้)

เหตุ พหิทฺธา ธมฺโม เหตุสฺส พหิทฺธา ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

นิยยานิกธรรมที่เป็นกุศล อาศัยนิยยานิกธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

อนิยยานิกธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอนิยยานิกธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อนิยยานิกธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยอนิยยานิกธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อนิยยานิกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอนิยยานิกธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ อชฺฌตฺตพหิทฺธา น ลพฺภนฺติ ฯ เหตุทุกอชฺฌตฺตตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ -----------------

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙สหชาตวารก็ดี ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารอย่างนี้กุสลัตติกนิยยานิกทุกะ จบ