๑๐. ทีปิชาดก

ท่านลุงลำบากไหม พอหากินได้สะดวกไหม สบายดีไหม แม่ของข้าพเจ้าได้ถามถึงความสุขของลุง พวกเราต้องการให้ลุงมีความสุข (เสือเหลืองกล่าวกับแพะว่า)

นี่เจ้าแพะน้อย เจ้าเหยียบหางเบียดเบียนเรา วันนี้ เจ้านั้นคงคิดซิว่า จะรอดพ้นด้วยการกล่าวคำว่า ลุง (แพะกล่าวว่า)

ลุงนั่งหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ข้าพเจ้าเดินมาข้างหน้าของลุง หางของลุงอยู่ข้างหลัง ข้าพเจ้าเหยียบหางของลุงได้อย่างไรเล่า (เสือเหลืองกล่าวว่า)

ทวีปทั้ง ๔ พร้อมทั้งสมุทรและภูเขามีประมาณเท่าใด หางของเราก็ครอบคลุมไปประมาณเท่านั้น เจ้าจะหลบหางของเรานั้นได้อย่างไร (แพะกล่าวว่า)

เมื่อก่อน พ่อแม่และพี่ชายของข้าพเจ้า ได้บอกเรื่องนี้แก่ข้าพเจ้าเหมือนกันว่า หางของสัตว์ดุร้ายยาว ข้าพเจ้านั้นจึงได้เลี่ยงมาทางอากาศ (เสือเหลืองกล่าวว่า)

เมื่อแม่แพะคร่ำครวญอยู่อย่างนี้ เจ้าเสือเหลืองสัตว์กินเนื้อเลือดก็ปราดเข้าขย้ำคอ ถ้อยคำเป็นสุภาษิตย่อมไม่มีในคนโหดร้าย

ขมนียํ ยาปนียํ กจฺจิ มาตุล เต สุขํ สุขํ เต อมฺมา อวจ สุขกามา หิ เต มยํ ฯ

คุณลุงคะ ท่านพออดทนหรือ พอจะเยียวยาอัตภาพไปได้อยู่หรือ ท่าน มีความสุขดีหรือ มารดาของฉันได้ถามถึงความสุขของท่าน เราทั้งหลาย ปรารถนาความสุขแก่ท่านเหมือนกัน.

นงฺคุฏฺฐํ เม อปกฺกมฺม เหฐยิตฺวาน เอฬกิ สาชฺช มาตุลวาเทน มุญฺจิตพฺพา นุ มญฺญสิ ฯ

แน่ะแม่แพะ เจ้ามารังแกเหยียบหางของเราได้ วันนี้เจ้าสำคัญว่า จะพึง พ้นความตายด้วยวาทะว่าลุงหรือ?

ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโนสิ อหนฺเต มุขมาคตา ปจฺฉโต ตุยฺหํ นงฺคุฏฺฐํ กถํ โขหํ อวกฺกมิ ฯ

ท่านนั่งผินหน้าตรงทิศบูรพา ฉันก็ได้มานั่งอยู่ตรงหน้าท่าน ไฉน ฉันจะ เข้าไปเหยียบหางของท่าน ซึ่งอยู่เบื้องหลังได้เล่า.

ยาวตา จตุโร ทีปา สสมุทฺทา สปพฺพตา ตาวตา มยฺหํ นงฺคุฏฺฐํ กถํ โข ตฺวํ วิวชฺชสิ ฯ

ทวีปทั้งสี่ ทั้งมหาสมุทรและภูเขา มีประมาณเท่าใด เราเอาหางของเรา วงที่มีประมาณเท่านั้นไว้หมด เจ้าจะงดเว้นที่ที่เราเอาหางวงไว้นั้นได้ อย่างไร?

ปุพฺเพว เมตํ อกฺขึสุ มาตา ปิตา จ ภาตโร ทีฆํ ทุฏฺฐสฺส นงฺคุฏฺฐํ สามฺหิ เวหายสาคตา ฯ

ในกาลก่อน มารดาบิดาก็ดี พี่น้องทั้งหลายก็ดี ได้บอกความเรื่องนี้แก่ ฉันแล้ว ว่าหางของท่านผู้ประทุษร้ายยาว ฉันจึงมาทางอากาศ.

ตญฺจ ทิสฺวาน อายนฺตึ อนฺตลิกฺขสฺมิ เอฬกิ มิคสงฺโฆ ปลายิตฺถ ภกฺโข เม นาสิโต ตยา ฯ

แน่ะแม่แพะ ก็เพราะว่าฝูงเนื้อเห็นเจ้ามาในอากาศ จึงพากันหนีไปเสีย ภักษาหารของเรา เจ้าทำให้พินาศหมดแล้ว.

อิจฺเจวํ วิลปนฺติยา เอฬกิยา รุหคฺฆโส คลกํ อนฺวาวมทฺทิ นตฺถิ ทุฏฺเฐ สุภาสิตํ ฯ

เมื่อแม่แพะวิงวอนอยู่อย่างนี้ เสือเหลืองผู้มีเลือดเป็นภักษาหารก็ขม้ำคอ วาจาสุภาษิตมิได้มีในบุคคลประทุษร้าย.

เนว ทุฏฺเฐ นโย อตฺถิ น ธมฺโม น สุภาสิตํ นิกฺกมํ ทุฏฺเฐ ยุญฺเชถ โส จ สพฺภิ น รชฺชตีติ ฯ ทีปิชาตกํ ทสมํ ฯ กจฺจานิวคฺโค ฯ --------- ตสฺสุทฺทานํ ปริสุทฺธามนาวิลา วตฺถธรา พกราชสฺส กายุรํ ทณฺฑวโร อถ องฺคาร เจติย เทวิลินา อถ อาทิตฺต คงฺคา ทเสฬกินา ฯ อฏฺฐกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ ฯ ---------

เหตุผล สภาพธรรม วาจาสุภาษิต มิได้มีในบุคคลผู้ประทุษร้ายเลย บุคคลพึงพยายามหลีกไปให้พ้นบุคคลผู้ประทุษร้าย ก็บุคคลผู้ประทุษร้าย นั้น ย่อมไม่ยินดีคำสุภาษิตของสัตบุรุษทั้งหลาย. จบ ทีปิชาดกที่ ๑๐. จบ กัจจานิวรรค. -----------------------------------------------------รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. กัจจานิชาดก ๒. อัฏฐสัททชาดก ๓. สุลสาชาดก ๔. สุมังคลชาดก ๕. คังคมาลชาดก ๖. เจติยราชชาดก ๗. อินทริยชาดก ๘. อาทิตตชาดก ๙. อัฏฐานชาดก ๑๐. ทีปิชาดก. จบ อัฏฐกนิบาตชาดก. -----------------------------------------------------