๕๐. ปรามาสทุกะ ๕. สังสัฏฐวาร

ปรามาสํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ โนปรามาโส ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ปรามาสํ สํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา ฯ เอวํ ปญฺจ ปญฺหา กาตพฺพา อรูเปเยว ฯ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ เอวํ กาตพฺพา ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม คลุกเคล้ากับปรามาสธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย คลุกเคล้ากับปรามาสธรรม หัวข้อปัจจัย ๕ พึงกระทำอย่างนี้ เฉพาะในอรูปภูมิเท่านั้น สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงกระทำอย่างนี้