สังสัฏฐวาร เล่ม ๔๒

สญฺโญชนสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ สญฺโญชนสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สญฺโญชนสมฺปยุตฺตํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ฯ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ ... ฯ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ สญฺโญชนสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อุทฺธจฺจสหคตํ โมหํ สํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา ฯ สญฺโญชนสมฺปยุตฺตญฺจ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ สญฺโญชนสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อุทฺธจฺจสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ โมหญฺจ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ

สัญโญชนสัมปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับสัญโญชนสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นสัญโญชนสัมปยุตตธรรมขันธ์ ๒ ฯลฯ สัญโญชนวิปปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับสัญโญชนวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตธรรมขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ สัญโญชนสัมปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับสัญโญชนวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย คลุกเคล้ากับโมหะ ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ สัญโญชนสัมปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับสัญโญชนสัมปยุตตธรรม และสัญโญชนวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และโมหะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ฯลฯ

เหตุยา จตฺตาริ อารมฺมเณ ฉ อธิปติยา เทฺว อนนฺตเร ฉ สมนนฺตเร ฉ อวิคเต ฉ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๖ ในอธิปติปัจจัย มี " ๒ ในอนันตรปัจจัย มี " ๖ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๖ ในอวิคตปัจจัย มี " ๖

นเหตุยา ตีณิ นอธิปติยา ฉ นปุเรชาเต ฉ นปจฺฉาชาเต ฉ นอาเสวเน ฉ นกมฺเม จตฺตาริ นวิปาเก ฉ นฌาเน เอกํ นมคฺเค เอกํ นวิปฺปยุตฺเต ฉ ฯ อิตเร เทฺว คณนาปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ กาตพฺพา ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๔ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๖ การนับทั้งสองนอกนี้ก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงกระทำอย่างนี้

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์เกิดระคนกับสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์ ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ (๑) สภาวธรรมที่วิปปยุตจากสังโยชน์เกิดระคนกับสภาวธรรมที่วิปปยุตจากสังโยชน์เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่วิปปยุตจากสังโยชน์ ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑) สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์เกิดระคนกับสภาวธรรมที่วิปปยุตจากสังโยชน์เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์เกิดระคนกับโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ (๒) สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์เกิดระคนกับสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์และที่วิปปยุตจากสังโยชน์เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑และโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ (๑) (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๔ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ อนันตรปัจจัย มี ๖ วาระ สมนันตรปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ โลกิยทุกะ ปฏิจจวาร