สังสัฏฐวาร เล่ม ๔๒

คนฺถสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ คนฺถสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: คนฺถสมฺปยุตฺตํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ฯ คนฺถสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ คนฺถวิปฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคเต ขนฺเธ สํสฏฺโฐ โลโภ โทมนสฺสสหคเต ขนฺเธ สํสฏฺฐํ ปฏิฆํ ฯ คนฺถสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ คนฺถสมฺปยุตฺโต จ คนฺถวิปฺปยุตฺโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา โลโภ จ เทฺว ขนฺเธ ... โทมนสฺสสหคตํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ปฏิฆญฺจ เทฺว ขนฺเธ ... ฯ {๕๔๐.๑} คนฺถวิปฺปยุตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ คนฺถวิปฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: คนฺถวิปฺปยุตฺตํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิ ฯ คนฺถวิปฺปยุตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ คนฺถสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ โลภํ สํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา ปฏิฆํ สํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา ฯ คนฺถสมฺปยุตฺตญฺจ คนฺถวิปฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ คนฺถสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ โลภญฺจ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... โทมนสฺสสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ ปฏิฆญฺจ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ

คันถสัมปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับคันถสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรมขันธ์ ๒ ฯลฯ คันถวิปปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับคันถสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ โลภะ คลุกเคล้ากับขันธ์ทั้งหลาย ที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตตธรรม ปฏิฆะ คลุกเคล้ากับขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยโทมนัส คันถสัมปยุตตธรรม และคันถวิปปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับคันถ-*สัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และโลภะ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตตธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ ขันธ์ ๓ และปฏิฆะ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโทมนัส ขันธ์ ๒ ฯลฯ คันถวิปปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับคันถวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถวิปปยุตตธรรม ขันธ์ ๒ฯลฯ ปฏิสนธิ คันถสัมปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับคันถวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย คลุกเคล้ากับโลภะที่เป็นทิฏฐิคตวิปปยุตต-*ธรรม สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย คลุกเคล้ากับปฏิฆะ คันถสัมปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับคันถสัมปยุตตธรรม และคันถ-*วิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโลภะที่เป็นทิฏฐิคต-*วิปปยุตตธรรม และโลภะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ที่สหรคตด้วยโทมนัส และปฏิฆะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ฯลฯ

เหตุยา ฉ อารมฺมเณ ฉ อธิปติยา ฉ สพฺพตฺถ ฉ วิปาเก เอกํ อาหาเร ฉ อวิคเต ฉ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๖ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๖ ในอธิปติปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยทั้งปวง มี " ๖ ในวิปากปัจจัย มี " ๑ ในอาหารปัจจัย มี " ๖ ในอวิคตปัจจัย มี " ๖

คนฺถวิปฺปยุตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ คนฺถวิปฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ คนฺถวิปฺปยุตฺตํ ... อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ สํสฏฺโฐ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ

คันถวิปปยุตตธรรม คลุกเคล้ากับคันถวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย คือ อาศัยคันถวิปปยุตตธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ในอเหตุกปฏิสนธิ-*ขณะ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ คลุกเคล้ากับขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ฯลฯ

นเหตุยา เอกํ นอธิปติยา ฉ นปุเรชาเต ฉ นปจฺฉาชาเต ฉ นอาเสวเน ฉ นกมฺเม จตฺตาริ นวิปาเก ฉ นฌาเน เอกํ นมคฺเค เอกํ นวิปฺปยุตฺเต ฉ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๔ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๖

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา ฉ ... นปุเรชาเต ฉ นปจฺฉาชาเต ฉ นอาเสวเน ฉ นกมฺเม จตฺตาริ นวิปาเก ฉ นวิปฺปยุตฺเต ฉ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๖

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ... อนนฺตเร เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะเกิดระคนกับสภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่วิปปยุตจากคันถะฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑) สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะเกิดระคนกับสภาวธรรมที่วิปปยุตจากคันถะเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์เกิดระคนกับโลภะที่วิปปยุตจากทิฏฐิสัมปยุตตขันธ์เกิดระคนกับปฏิฆะ (๒) สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะเกิดระคนกับสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะและที่วิปปยุตจากคันถะเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโลภะซึ่งวิปปยุตจากทิฏฐิและเกิดระคนกับโลภะ ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ฯลฯ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยโทมนัสและเกิดระคนกับปฏิฆะฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ (ย่อ) ๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ (ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๖ วาระ) วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ อาหารปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระอนุโลม จบ ๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร นเหตุปัจจัย

นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ นอธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ นปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๖ วาระ นอาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ นกัมมปัจจัย มี ๔ วาระ นวิปากปัจจัย มี ๖ วาระ นฌานปัจจัย มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย มี ๖ วาระ๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

นอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ นปุเรชาตปัจจัย ” มี ๖ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๖ วาระ นอาเสวนปัจจัย ” มี ๖ วาระ นกัมมปัจจัย ” มี ๔ วาระ นวิปากปัจจัย ” มี ๖ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๖ วาระ๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ โลกิยทุกะ ปฏิจจวาร