๑. กุกกุชาดก

ช่อฟ้าสูงศอกครึ่ง โดยรอบกว้างประมาณ ๘ คืบ ช่อฟ้านั้นทำด้วยแก่นไม้สีเสียด ไม่มีกระพี้ ตั้งอยู่บนอะไร จึงไม่ตกลงมาจากข้างบน (พระโพธิสัตว์ทูลตอบว่า)

ช่อฟ้าที่จันทัน ๓๐ ตัว ซึ่งทำด้วยไม้แก่น ไม่ตรง วางเรียงรายไว้เสมอกัน ค้ำยันไว้ และติดแน่นอย่างแข็งแรง ตั้งอยู่เสมอกัน จึงไม่ตกลงมาจากข้างบน

แม้พระราชาผู้ทรงพระปรีชาก็เช่นกัน มีมิตรไมตรีที่สนิท เป็นคนสะอาดไม่แตกแยก สงเคราะห์ด้วยดี ย่อมไม่คลาดไปจากสิริเหมือนช่อฟ้าที่จันทันช่วยยึดไว้

คนมีมีด เมื่อไม่ปอกผลมะงั่วที่มีเปลือกแข็งออก ก็ย่อมทำให้มีรสขม เมื่อปอกเปลือกออกก็จะทำให้มีรสดีขึ้น ขอเดชะ แต่เมื่อปอกเปลือกบางออกก็จะทำให้รสไม่ดี ข้อนี้ฉันใด

บัวมีรากขาวเกิดแต่น้ำสะอาดในสระโบกขรณี เปลือกตม ฝุ่นละออง และน้ำ ย่อมไม่ติดดอกบัวที่บานเพราะดวงอาทิตย์ ฉันใด

พระราชาผู้มีความสะอาดในการวินิจฉัยคดี ไม่ทรงหุนหัน มีการงานบริสุทธิ์ ปราศจากบาปก็ฉันนั้นเหมือนกัน กรรมกิเลสย่อมไม่แปดเปื้อน เพราะพระราชาเช่นนั้นเปรียบเหมือนบัวที่เกิดแล้วในสระโบกขรณีกุกกุชาดกที่ ๑ จบ

ทิยฑฺฒกุกฺกู อุทเยน กณฺณิกา วิทตฺถิโย อฏฺฐ ปริกฺขิปนฺติ นํ สา สีสปา สารมยา อเผคฺคุกา กุหึ ฐิตา อุปริโต น ธํสติ ฯ

ช่อฟ้าโดยส่วนสูงประมาณสองศอกคืบ โดยรอบกว้างประมาณแปดคืบ เป็นไม้สีเสียดมีแต่แก่น ไม่มีกระพี้ ตั้งอยู่ได้อย่างไร จึงไม่ตกลงจาก ข้างบน?

ยา ตึสติ สารมยา อเผคฺคุกา ปริกิริย โคปาณสิโย สมฏฺฐิตา ตาหิ สุสงฺคหิตา พลสา จ ปีฬิตา สมฏฺฐิตา อุปริโต น ธํสติ ฯ

กลอนสามสิบอันสำเร็จด้วยไม้แก่น ไม่มีกระพี้ เรียงรายตั้งอยู่ได้ส่วน กัน ช่อฟ้าอันกลอนเหล่านั้น และกำลังยึดเหนี่ยวรั้งไว้แน่นหนา ตั้ง อยู่ได้ส่วนกัน จึงไม่ตกลงจากข้างบน ฉันใด.

เอวมฺปิ มิตฺเตหิ ทเฬฺหหิ ปณฺฑิโต อเภชฺชรูเปหิ สุจีหิ มนฺติภิ สุสงฺคหีโต สิริยา น ธํสติ โคปานสีภารวหาว กณฺณิกา ฯ

พระราชาผู้เป็นบัณฑิต ก็ฉันนั้น อันกัลยาณมิตรทั้งหลายผู้มีจิตมั่นคง มิ ได้แตกร้าว เป็นคนสะอาด มีปัญญา สงเคราะห์เป็นอย่างดีแล้ว ย่อมไม่ เสื่อมจากศิริ เหมือนช่อฟ้าที่กลอนเหนี่ยวรั้งไว้ ฉะนั้น.

ขรตฺตจํ เพลฺลํ ยถาปิ สตฺถวา อนามสนฺโตปิ กโรติ ติตฺตกํ สมาหรํ สาธุกโรติ ปตฺถวา อสาธุกยิรา ตนุพนฺธมุทฺธรํ ฯ

บุคคลถือมีดไม่ปอกผลมะนาวที่มีเปลือกอันแข็งออกเสียก่อน ก็จะทำ รสมะนาวให้ขมได้ เมื่อปอกเปลือกออกดีแล้วจะทำให้มะนาวมีรสอร่อย ดีขึ้น แต่เมื่อปอกเปลือกออกไม่หมดดี ก็จะทำให้มีรสไม่อร่อยได้ ฉันใด.

เอวมฺปิ คามนิคเมสุ ปณฺฑิโต อสาหสํ ราช ธนานิ สงฺฆรํ ธมฺมานุวตฺตี ปฏิปชฺชมาโน ผาตึ กยิรา อวิเหฐยํ ปรํ

แม้พระราชาผู้เป็นบัณฑิต ก็ฉันนั้น พระทัยไม่เหี้ยมโหดแก่ชาวบ้านและ ชาวนิคม รวบรวมทรัพย์ไว้ ทรงประพฤติตามธรรมปฏิบัติอยู่ ไม่ทรง เบียดเบียนประชาชน ทรงทำแต่ความเจริญรุ่งเรืองให้.

โอทาตมูลํ สุจิวาริสมฺภวํ ชาตํ ยถา โปกฺขรณีสุ อมฺพุชํ ปทุมํ ยถา อคฺคินิภาสิผาลิมํ น กทฺทโม น รโช น วาริ ลิมฺปติ ฯ

ดอกบัวเกิดในน้ำอันใสสะอาด มีรากอันขาวเกิดขึ้นในสระโบกขรณี พอต้องแสงอาทิตย์ก็บาน เปือกตม ธุลีและน้ำก็มิได้แปดเปื้อน ฉันใด.

เอวมฺปิ โวหารสุจึ อสาหสํ วิสุทฺธกมฺมนฺตมเปตปาปกํ น ลิมฺปติ กมฺมกิเลส ตาทิโส ชาตํ ยถา โปกฺขรณีสุ อมฺพุชนฺติ ฯ กุกฺกุชาตกํ ปฐมํ ฯ ---------

พระมหากษัตริย์ก็ฉันนั้น ทรงทำการวินิจฉัยโดยชอบธรรม เว้นอคติ ไม่ตัดสินโดยผลุนผลัน มีการงานบริสุทธิ์ปราศจากกรรมอันชั่วช้า ย่อม ไม่แปดเปื้อนกรรมกิเลส เหมือนดอกบัวที่เกิดในสระโบกขรณี ฉะนั้น. จบ กุกกุชาดกที่ ๑.