๑๐. ปลาสชาดก

พญาหงส์ได้กล่าวกับปลาสเทวดาว่า นี่เพื่อน ต้นไทรงอกติดอยู่ที่ค่าคบของท่าน มันงอกขึ้นเพื่อจะตัดสิ่งอันเป็นที่รักของท่าน (ปลาสเทวดาไม่เชื่อคำของพญาหงส์ จึงกล่าวว่า)

ต้นไทรจงเจริญเติบโตขึ้นเถิด ข้าพเจ้าจะเป็นที่พึ่งของต้นไทรนั้นเหมือนบิดาและมารดา และต้นไทรนั้นจะเป็นที่พึ่งของข้าพเจ้าเหมือนกัน (พญาหงส์กล่าวว่า)

เพราะเหตุใด ท่านจึงปล่อยให้ต้นไม้ที่น่ากลัวดุจข้าศึก เจริญเติบโตที่ค่าคบ เหตุนั้น ข้าพเจ้าจะขอเตือนท่านแล้วจะไป การเจริญเติบโตของต้นไทรนั้น ข้าพเจ้าไม่เห็นด้วย (ต่อมารุกขเทวดานั้นคร่ำครวญอยู่ว่า)

บัดนี้ ไทรต้นนี้แหละ ทำให้เราหวาดกลัว เพราะไม่เชื่อฟังคำของพญาหงส์ ซึ่งเป็นถ้อยคำอันสำคัญปานประหนึ่งว่าขุนเขาสิเนรุราช ภัยอันใหญ่หลวงจึงมาถึงเราแล้ว (พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสพระคาถาว่า)

หํโส ปลาสมวจ นิโคฺรโธ สมฺม ชายติ องฺกสฺมึ เต นิสินฺโนว โส เต มมฺมานิ เฉชฺชติ ฯ

พระยาหงส์ได้กล่าวกะปลาสเทวดาว่า ดูกรสหาย ต้นไทรเกิดติดอยู่ที่ ค่าคบของท่านแล้ว มันเจริญขึ้นแล้ว จะตัดชีวิตของท่านเสีย.

วฑฺฒตาเมว นิโคฺรโธ ปติฏฺฐสฺส ภวามหํ ยถา ปิตา จ มาตา จ เอวเมโส ภวิสฺสติ ฯ

ข้าพเจ้าจะเป็นที่พึ่งทำต้นไทรให้เจริญขึ้น ต้นไทรนี้จักเป็นที่พึ่งของ ข้าพเจ้า เหมือนมารดาบิดา เป็นที่พึ่งของบุตรแล้ว บุตรกลับเป็นที่พึ่ง ของมารดาบิดา ฉะนั้น.

ยํ ตฺวํ องฺกสฺมึ วฑฺเฒสิ ขีรรุกฺขํ ภยานกํ อามนฺต โข ตํ คจฺฉาม วุฑฺฒิมสฺส น รุจฺจติ ฯ

เหตุใดท่านจึงให้ต้นไม้ที่น่าหวาดเสียวดุจข้าศึก เจริญขึ้นอยู่ที่ค่าคบ เหตุ นั้นข้าพเจ้าบอกท่านแล้วจะไป ความเจริญแห่งต้นไทรนั้น ข้าพเจ้าไม่ ชอบใจเลย.

อิทานิ โข มํ ภายติ มหาเนรุนิทสฺสนํ หํสสฺส อนภิญฺญาย มหา เม ภยมาคตํ ฯ

บัดนี้ ต้นไทรนี้ทำให้เราน่าหวาดเสียวภัยอันใหญ่หลวง ได้มาถึงเรา เพราะไม่รู้สึกถึงคำ อันใหญ่หลวงของพระยาหงส์ ซึ่งควรเปรียบ ด้วยขุนเขาสิเนรราช.

น ตสฺส วุฑฺฒิ กุสลปฺปสตฺถา โย วฑฺฒมาโน ฆสเต ปติฏฺฐํ ตสฺสูปโรธํ ปริสงฺกมาโน ปตารยี มูลวธาย ธีโรติ ฯ ปลาสชาตกํ ทสมํ ฯ วณฺณาโรหวคฺโค ทุติโย ฯ ---------

ผู้ใด เมื่อกำลังเจริญอยู่ กระทำที่พึ่งอาศัยให้พินาศไปเสีย ความเจริญ ของผู้นั้น ท่านผู้ฉลาดไม่สรรเสริญ นักปราชญ์รังเกียจความพินาศของผู้ นั้น จึงเพียรพยายามที่จะตัดรากเหง้าเสีย. จบ ปลาสชาดกที่ ๑๐. จบ วรรณาโรหวรรคที่ ๒. ----------------------------------------------------- รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. วรรณาโรหชาดก ๒. สีลวีมังสชาดก ๓. หิริชาดก ๔. ขัชโชปนกชาดก ๕. อหิตุณฑิกชาดก ๖. คุมพิยชาดก ๗. สาลิยชาดก ๘. ตจสารชาดก ๙. มิตตวินทุกชาดก ๑๐. ปลาสชาดก-----------------------------------------------------