๑. นาคสมาลเถรคาถา

หญิงนักฟ้อนตกแต่งร่างกายนุ่งผ้าสวยงาม ทัดทรงดอกไม้ ลูบไล้ด้วยจุรณแก่นจันทน์ ฟ้อนรำอยู่ในท่ามกลางถนนหลวง เมื่อดนตรีบรรเลงอยู่

เมื่อเราเดินเข้าไปบิณฑบาต ได้เห็นนางผู้ตกแต่งร่างกาย นุ่งผ้าสวยงาม เหมือนบ่วงมัจจุราชที่วางดักไว้

จากนั้น โยนิโสมนสิการจึงเกิดขึ้นแก่เรา โทษก็ปรากฏ ความเบื่อหน่ายก็เกิดขึ้นพร้อมกัน

ต่อแต่นั้น จิตของเราก็หลุดพ้น ท่านจงมองเห็นธรรมว่าเป็นธรรมดีงาม เราบรรลุวิชชา ๓ ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว๒. ภคุเถรคาถา ภาษิตของพระภคุเถระ (พระภคุเถระได้กล่าว ๔ คาถาไว้ดังนี้ว่า)

|๓๒๓.๒๖๗| ๑ อลงฺกตา สุวสนา มาลินี จนฺทนุสฺสทา มชฺเฌ มหาปเถ นารี ตุริเย นจฺจติ นฏฺฏกี ฯ |๓๒๓.๒๖๘| ปิณฺฑิกาย ปวิฏฺโฐหํ คจฺฉนฺโต นํ อุทิกฺขิสํ อลงฺกตํ สุวสนํ มจฺจุปาสํว โอฑฺฑิตํ ฯ |๓๒๓.๒๖๙| ตโต เม มนสีกาโร โยนิโส อุทปชฺชถ อาทีนโว ปาตุรหุ นิพฺพิทา สมติฏฺฐถ ฯ |๓๒๓.๒๗๐| ตโต จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม ปสฺส ธมฺมสุธมฺมตํ ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ นาคสมาโล เถโร ฯ

เราเดินเข้าไปบิณฑบาตในพระนคร ได้เห็นหญิงฟ้อนรำคนหนึ่ง ตก แต่งร่างกายด้วยเครื่องอาภรณ์ นุ่งห่มผ้าสวยงาม ทัดทรงดอกไม้ ลูบ ไล้ด้วยกระแจะจันทน์ ฟ้อนรำอยู่ในวงดนตรีที่ถนนหลวง ท่ามกลาง พระนคร เป็นดุจบ่วงแห่งมัจจุราชอันธรรมชาติมาดักไว้ เพราะฉะนั้น การกระทำไว้ในใจโดยอุบายอันแยบคาย จึงบังเกิดขึ้นแก่เรา อาทีนว- โทษปรากฏแก่เรา ความเบื่อหน่ายก็ตั้งลงมั่น ลำดับนั้นจิตของเราก็ หลุดพ้นจากสรรพกิเลส ขอท่านจงดูความที่แห่งธรรมเป็นธรรมอันดีเลิศ เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว ได้ทำกิจพระพุทธศาสนาเสร็จแล้ว.