๑๐. ปทุมปุปผิยเถราปทาน (๙๐) เล่ม ๓๒
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
ทสมํ ปทุมปุปฺผิยตฺเถราปทานํ (๙๐)
๙๒|๙๒.๕๑| โปกฺขรวนํ ปวิฏฺโฐ ภญฺชนฺโต ปทุมานหํ อทฺทสํ ผุสฺสสมฺพุทฺธํ ทฺวตฺตึสวรลกฺขณํ ฯ |๙๒.๕๒| ปทุมปุปฺผํ คเหตฺวาน อากาเส อุกฺขิปึ อหํ ปาปกมฺมํ สริตฺวาน ปพฺพชึ อนคาริยํ ฯ |๙๒.๕๓| ปพฺพชิตฺวาน กาเยน มนสา สํวุเตน จ วจีทุจฺจริตํ หิตฺวา อาชีวํ ปริโสธยึ ฯ |๙๒.๕๔| เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๙๒.๕๕| ปทุมภาสนามาว อฏฺฐารส มหีปตี อฏฺฐารเสสุ กปฺเปสุ อฏฺฐตาฬีสมาสึสุ ฯ |๙๒.๕๖| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปทุมปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ปทุมปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ อุทฺทานํ ติมิรํ นงฺคลิปุปฺผี นิปนฺนญฺชลิโก อโธ เทฺว รํสิสญฺญิ ผลโท สทฺทสญฺญี จ เสจโก ปทุมปุปฺผี จ คาถาโย ฉปญฺญาสา ปกิตฺติตา ฯ ติมิรปุปฺผิยวคฺโค นวโม ฯ ----------
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๑๐. ปทุมปุปผิยเถราปทาน ประวัติในอดีตชาติของพระปทุมปุปผิยเถระ (พระปทุมปุปผิยเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)
ข้าพเจ้าเข้าไปยังสระบัว หักดอกบัวอยู่ ได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าผุสสะ ผู้มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ
ข้าพเจ้าจับดอกปทุมโยนขึ้นไปในอากาศ (เพื่อบูชา) ข้าพเจ้าระลึกถึงกรรมชั่วแล้ว จึงบวชเป็นบรรพชิต
ข้าพเจ้าครั้นบวชแล้ว มีกายและใจอันสำรวมดี ละวจีทุจริต ชำระอาชีวะให้หมดจด
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๒๓๖}
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๙. ติมิรปุปผิยวรรค] รวมอปทานที่มีในวรรค
ในกัปที่ ๙๒ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ใช้ดอกไม้บูชาไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า
ในกัปที่ ๑๘ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๘ ชาติ พระนามว่าปทุมาภาส และได้เป็นพระเจ้าแผ่นดิน ๔๘ ชาติ
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระปทุมปุปผิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ปทุมปุปผิยเถราปทานที่ ๑๐ จบ ติมิรปุปผิยวรรคที่ ๙ จบบริบูรณ์ รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. ติมิรปุปผิยเถราปทาน ๒. คตสัญญกเถราปทาน ๓. นิปันนัญชลิกเถราปทาน ๔. อโธปุปผิยเถราปทาน ๕. รังสิสัญญกเถราปทาน ๖. ทุติยรังสิสัญญกเถราปทาน ๗. ผลทายกเถราปทาน ๘. สัททสัญญกเถราปทาน ๙. โพธิสิญจกเถราปทาน ๑๐. ปทุมปุปผิยเถราปทาน และท่านประกาศคาถาไว้ ๕๖ คาถา
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๒๓๗}
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๙๐. อรรถกถาปทุมปุปผิยเถราปทาน
อปทานของท่านพระปทุมปุปผิยเถระมีคำเริ่มต้นว่า โปกฺขรวนํ ปวิฏฺโฐ ดังนี้.
พระเถระแม้นี้ก็ได้บำเพ็ญกุศลสมภารในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมบุญทั้งหลายอันเป็นอุปนิสัยแก่พระนิพพานในภพนั้นๆ. ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าผุสสะ บังเกิดในเรือนมีตระกูลแห่งหนึ่ง เจริญวัยแล้ว เข้าไปสู่สระโบกขรณีแห่งหนึ่งอันสมบูรณ์ด้วยดอกปทุม กัดกินเหง้าบัว เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าผุสสะเสด็จไป ณ ที่ไม่ไกลแห่งสระโบกขรณี มีใจเลื่อมใส เก็บดอกปทุมจากสระขว้างไปบนอากาศ บูชาพระผู้มีพระภาคเจ้า. ได้กระทำดอกไม้เหล่านั้นให้เป็นเพดานในอากาศ. ท่านมีใจเลื่อมใสโดยประมาณยิ่ง บวชแล้ว มีวัตรปฏิบัติเป็นสาระ บำเพ็ญสมณธรรม จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว เป็นเหมือนกระทำมละในภพชั้นดุสิต เกิดในที่นั้น และเสวยกามาวจร ๖ ชั้นตามลำดับ.
ในพุทธุปบาทกาลนี้ บังเกิดในเรือนมีตระกูลแห่งหนึ่ง เจริญวัยแล้ว เกิดศรัทธา บวชแล้วไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์.
ครั้นภายหลังท่านระลึกถึงบุพกรรมของตน เกิดโสมนัส เมื่อจะประกาศปุพพจริตาปทาน จึงกล่าวคำมีอาทิว่า โปกฺขรวนํ ปวิฏฺโฐ ดังนี้.
ในบทเหล่านั้นมีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-
ชื่อว่าโปกขระ เพราะกล้าแข็งกว่า ก้าน ใบของไม้อ้อโดยประการ ชื่อว่า โปกขรวนะ เพราะเป็นที่ประชุม เพราะอรรถว่าตั้งขึ้นแห่งใบบัว.
อธิบายว่า ข้าพเจ้าได้เข้าไปสู่ท่ามกลาง อันประดับด้วยกอและกองแห่งปทุม.
คำที่เหลือในบททั้งปวงมีอรรถตื้นทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาปทุมปุปผิยเถราปทาน จบอรรถกถาติมิรปุปผิยวรรคที่ ๙ -----------------------------------------------------
รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. ติมิรปุปผิยเถราปทาน
๒. คตสัญญกเถราปทาน
๓. นิปันนัญชลิกเถราปทาน
๔. อโธปุปผิยเถราปทาน
๕. รังสิสัญญกเถราปทาน
๖. รังสิสัญญิกเถราปทาน
๗. ผลทายกเถราปทาน
๘. สัททสัญญกเถราปทาน
๙. โพธิสิญจกเถราปทาน
๑๐. ปทุมปุปผิยเถราปทาน
และท่านประกาศคาถาไว้ ๕๖ คาถา. จบติมิรปุปผิยวรรคที่ ๙ -----------------------------------------------------