๕. ทุติยสมณพราหมณสูตร

ปญฺจิมานิ ภิกฺขเว อินฺทฺริยานิ ฯ กตมานิ ปญฺจ ฯ สุขินฺทฺริยํ ทุกฺขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๕ ประการนี้ ๕ ประการเป็นไฉน? คือ สุขินทรีย์ ... อุเปกขินทรีย์.

เย หิ เกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา สุขินฺทฺริยํ นปฺปชานนฺติ สุขินฺทฺริยสมุทยํ นปฺปชานนฺติ สุขินฺทฺริยนิโรธํ นปฺปชานนฺติ สุขินฺทฺริยนิโรธคามินีปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ ทุกฺขินฺทฺริยํ นปฺปชานนฺติ ฯ โสมนสฺสินฺทฺริยํ นปฺปชานนฺติ ฯ โทมนสฺสินฺทฺริยํ นปฺปชานนฺติ ฯ อุเปกฺขินฺทฺริยํ นปฺปชานนฺติ อุเปกฺขินฺทฺริยสมุทยํ นปฺปชานนฺติ อุเปกฺขินฺทฺริยนิโรธํ นปฺปชานนฺติ อุเปกฺขินฺทฺริย- นิโรธคามินีปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ ฯ นเม เต ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา น จ ปเนเต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺราหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง ไม่รู้ชัดซึ่ง สุขินทรีย์ ความเกิดแห่งสุขินทรีย์ ความดับแห่งสุขินทรีย์ และปฏิปทาที่จะให้ถึงความดับแห่งสุขินทรีย์ ไม่รู้ชัดซึ่งทุกขินทรีย์ ... โสมนัสสินทรีย์ ... โทมนัสสินทรีย์ ... อุเปกขินทรีย์ ความเกิดแห่งอุเปกขินทรีย์ ความดับแห่งอุเปกขินทรีย์ และปฏิปทาที่จะให้ถึงความดับแห่งอุเปกขินทรีย์สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น เราไม่นับว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ หรือว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ เพราะท่านเหล่านั้น ไม่กระทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะ หรือของความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่.

เย จ โข เกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา สุขินฺทฺริยํ ปชานนฺติ สุขินฺทฺริยสมุทยํ ปชานนฺติ สุขินฺทฺริยนิโรธํ ปชานนฺติ สุขินฺทฺริยนิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานนฺติ ทุกฺขินฺทฺริยํ ปชานนฺติ ฯ โสมนสฺสินฺทฺริยํ ปชานนฺติ ฯ โทมนสฺสินฺทฺริยํ ปชานนฺติ ฯ อุเปกฺขินฺทฺริยํ ปชานนฺติ อุเปกฺขินฺทฺริยสมุทยํ ปชานนฺติ อุเปกฺขินฺทฺริยนิโรธํ ปชานนฺติ อุเปกฺขินฺทฺริยนิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานนฺติ ฯ เต จ โขเม ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา เต จ ปนายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถญฺจ พฺราหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตีติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง รู้ชัดซึ่ง สุขินทรีย์ ความเกิดแห่งสุขินทรีย์ ความดับแห่งสุขินทรีย์ และปฏิปทาที่จะให้ถึงความดับแห่งสุขินทรีย์ รู้ชัดซึ่งทุกขินทรีย์ ... โทมนัสสินทรีย์ ... อุเปกขินทรีย์ ความเกิดแห่งอุเปกขินทรีย์ ความดับแห่งอุเปกขินทรีย์ และปฏิปทาที่จะให้ถึงความดับแห่งอุเปกขินทรีย์ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้น เรานับว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ และว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ เพราะท่านเหล่านั้น กระทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะ และของความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่. จบ สูตรที่ ๕