๘. กกุธสูตร เล่ม ๑๕
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อฏฺฐมํ กกุธสุตฺตํ
๒๖๖เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา สาเกเต วิหรติ อญฺชนวเน มิคทาเย ฯ อถ โข กกุโธ เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ อญฺชนวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ ฯ
๒๖๗เอกมนฺตํ ฐิโต โข กกุโธ เทวปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ นนฺทสิ สมณาติ ฯ กึ ลทฺธา อาวุโสติ ฯ เตน หิ สมณ โสจสีติ ฯ กึ ชียิตฺถ อาวุโสติ ฯ เตน หิ สมณ เนว นนฺทสิ เนว โสจสีติ ฯ เอวมาวุโสติ ฯ
๒๖๘กจฺจิ ตฺวํ อนิโฆ ภิกฺขุ กจฺจิ นนฺทิ น วิชฺชติ กจฺจิ ตเมกมาสีนํ อรตี นาภิกีรตีติ ฯ
๒๖๙อนิโฆ เว อหํ ยกฺข อโถ นนฺทิ น วิชฺชติ อโถ มเมกมาสีนํ อรตี นาภิกีรตีติ ฯ
๒๗๐กถํ ตฺวํ อนิโฆ ภิกฺขุ กถํ นนฺทิ น วิชฺชติ กถํ ตเมกมาสีนํ อรตี นาภิกีรตีติ ฯ
๒๗๑อฆชาตสฺส เว นนฺทิ นนฺทิชาตสฺส เว อฆํ อนนฺทิ อนิโฆ ภิกฺขุ เอวํ ชานาหิ อาวุโสติ ฯ
๒๗๒จิรสฺสํ วต ปสฺสามิ พฺราหฺมณํ ปรินิพฺพุตํ อนนฺทึ อนิฆํ ภิกฺขุํ ติณฺณํ โลเก วิสตฺติกนฺติ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๘. กกุธสูตร ว่าด้วยกกุธเทพบุตร
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระอัญชนวัน สถานที่พระราชทานอภัยแก่หมู่เนื้อ เขตเมืองสาเกต ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป กกุธเทพบุตรมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระอัญชนวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระสมณะ พระองค์ทรงยินดีอยู่หรือ”
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๑๕ หน้า : ๑๐๔}
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค [๒. เทวปุตตสังยุต] ๒. อนาถปิณฑิกวรรค ๘. กกุธสูตร พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อาวุโส เราได้อะไรเล่า” “ข้าแต่พระสมณะ ถ้าอย่างนั้น พระองค์ทรงเศร้าโศกอยู่หรือ” “อาวุโส เราเสื่อมเสียอะไรเล่า” “ข้าแต่พระสมณะ ถ้าอย่างนั้น พระองค์ไม่ทรงยินดีเลย ไม่ทรงเศร้าโศกเลยหรือ” “เป็นเช่นนั้น อาวุโส” กกุธเทพบุตรกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นภิกษุ พระองค์ไม่ทรงมีความทุกข์บ้างหรือ ไม่ทรงมีความเพลิดเพลินบ้างหรือ ความไม่ยินดีไม่ครอบงำพระองค์ผู้อยู่ผู้เดียวหรือ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ยักษ์ เราไม่มีความทุกข์และความเพลิดเพลิน อนึ่ง ความไม่ยินดีก็ไม่ครอบงำเราผู้อยู่ผู้เดียว กกุธเทพบุตรกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นภิกษุ ทำไมพระองค์จึงไม่มีความทุกข์ ไม่มีความเพลิดเพลิน ทำไมความไม่ยินดีจึงไม่ครอบงำพระองค์ผู้อยู่ผู้เดียว พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ผู้มีความทุกข์เท่านั้นจึงมีความเพลิดเพลิน ผู้มีความเพลิดเพลินเท่านั้นจึงมีความทุกข์ (ส่วน)ภิกษุเป็นผู้ไม่มีความเพลิดเพลิน เป็นผู้ไม่มีความทุกข์ ท่านจงรู้อย่างนี้เถิด อาวุโส
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๑๕ หน้า : ๑๐๕}
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค [๒. เทวปุตตสังยุต] ๒. อนาถปิณฑิกวรรค ๙. อุตตรสูตร กกุธเทพบุตรกราบทูลว่า นานจริงหนอ ข้าพระองค์จึงจะพบเห็นภิกษุ ผู้เป็นพราหมณ์ ผู้ดับสนิทแล้ว ไม่มีความเพลิดเพลิน ไม่มีความทุกข์ ผู้ข้ามพ้นเครื่องข้องในโลกได้แล้ว กกุธสูตรที่ ๘ จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถากกุธสูตรที่ ๘
พึงทราบวินิจฉัยในกกุธสูตรที่ ๘ ต่อไป :-
บทว่า กกุโธ เทวปุตฺโต ความว่า
ได้ยินว่า เทพบุตรองค์นี้เป็นบุตรอุปัฏฐากของพระมหาโมคคัลลานเถระ ในโกฬนคร เมื่อวัยรุ่นอยู่ในสำนักของพระเถระ ทำฌานให้เกิดแล้ว ทำกาละ [ตาย] ไปอุบัติในพรหมโลก แม้ในพรหมโลกนั้น เหล่าพรหมก็รู้จักเขาว่ากกุธพรหมนั่นแล.
บทว่า นนฺทสิ แปลว่า ยินดี.
บทว่า กึ ลทฺธา ความว่า บุคคลได้ของที่พอใจไรๆ ชื่อว่าผู้ยินดี เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสอย่างนี้.
บทว่า กึ ชิยิตฺถ ความว่า ก็ผู้ใดเสื่อมเสียสิ่งของมีผ้าเป็นต้นที่พอใจไรๆ ผู้นั้นย่อมเศร้าโศก เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสอย่างนั้น.
บทว่า อรติ นาภิกีรติ ความว่า ความระอาย่อมไม่ครอบงำ.
บทว่า อฆชาตสฺส ความว่า ผู้เกิดทุกข์ คือตั้งอยู่ในวัฏฏทุกข์.
บทว่า นนฺทิชาตสฺส ได้แก่ ผู้เกิดตัณหา.
จริงอยู่ วัฏฏทุกข์ของบุคคลเห็นปานนั้นก็มา [เรียก] ว่า อฆะ.
สมจริงดังคำที่ท่านกล่าวว่า ผู้เป็นทุกข์ ย่อมปรารถนาสุข.
ดังนั้น ความยินดีจึงมีแก่ผู้เกิดทุกข์. ส่วนทุกข์ก็มาเหมือนกัน เมื่อสุขแปรปรวนไป เหตุนั้น ทุกข์จึงมีแก่ผู้เกิดความยินดี.
จบอรรถกถากกุธสูตรที่ ๘ -----------------------------------------------------