๓. มิตตสูตร เล่ม ๑๕

กึสุ ปสวโต มิตฺตํ กึสุ มิตฺตํ สเก ฆเร กึ มิตฺตํ อตฺถชาตสฺส กึ มิตฺตํ สมฺปรายิกนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า อะไรหนอเป็นมิตรของคนเดินทาง อะไรหนอเป็นมิตรใน เรือนของตน อะไรเป็นมิตรของคนมีธุระเกิดขึ้น อะไรหนอ เป็นมิตรติดตามไปถึงภพหน้า ฯ

สตฺโถ ปสวโต มิตฺตํ มาตา มิตฺตํ สเก ฆเร สหาโย อตฺถชาตสฺส โหติ มิตฺตํ ปุนปฺปุนํ สยํ กตานิ ปุญฺญานิ ตํ มิตฺตํ สมฺปรายิกนฺติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า พวกเกวียน พวกโคต่างเป็นมิตรของคนเดินทาง มารดาเป็น มิตรในเรือนของตน สหายเป็นมิตรของคนผู้มีธุระเกิดขึ้น เนืองๆ บุญที่ตนทำเองเป็นมิตรติดตามไปถึงภพหน้า ฯ

พึงทราบวินิจฉัยในมิตตสูตรที่ ๓ ต่อไป :-

บทว่า สตฺโถ ได้แก่ คนเดินทางร่วมกัน หรือเดินทางด้วยลำแข้ง หรือว่าคนเดินทางด้วยเกวียน.

บทว่า มิตฺตํ ได้แก่ เมื่อโรคเกิดขึ้นแล้ว บุคคลชื่อว่าเป็นมิตร เพราะนำไปด้วยวอ หรือว่าด้วยยานอื่นให้ถึงที่ด้วยความปลอดภัย.

บทว่า ในเรือนของตน ความว่า เมื่อโรคเห็นปานนั้นเกิดขึ้นแล้วในบ้านของตน ชนทั้งหลายมีบุตรและภรรยาเป็นต้นย่อมรังเกียจแต่มารดาย่อมสำคัญแม้ซึ่งของไม่สะอาดของบุตร ราวกะว่าท่อนจันทน์ เพราะฉะนั้น มารดานั้นจึงชื่อว่าเป็นทั้งมิตรทั้งสหายในเรือนของตน.

บทว่า อตฺถชาตสฺส แปลว่า ของบุคคลผู้มีธุระเกิดขึ้น. อธิบายว่า บุคคลใดย่อมนำกิจนั้นไป ทำให้สำเร็จ บุคคลนั้นชื่อว่าสหาย ชื่อว่ามิตรเพราะความเป็นคือให้กิจทั้งหลายสำเร็จร่วมกัน. แต่ว่า ชนทั้งหลายผู้เป็นสหายในการดื่มน้ำเมา มีสุราเป็นต้น ไม่ชื่อว่าเป็นมิตร.

บทว่า สมฺปรายิกํ ได้แก่ เป็นประโยชน์เกื้อกูลในภพหน้า.

จบอรรถกถามิตตสูตรที่ ๓ -----------------------------------------------------