๕. โคสีสนิกเขปกเถราปทาน (๒๙๕) เล่ม ๓๒
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
ปญฺจมํ โคสีสนิกฺเขปกตฺเถราปทานํ (๒๙๕)
๒๙๗|๒๙๗.๒๑| อารามทฺวารา นิกฺขมฺม โคสีสํ สนฺถตํ มยา อนุโภมิ สกํ กมฺมํ ปุพฺพกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ |๒๙๗.๒๒| อาชานิยา วาตชวา สินฺธวา สีฆพาหนา อนุโภมิ สพฺพเมตํ โคสีสสฺส อิทํ ผลํ ฯ |๒๙๗.๒๓| อโห การํ ปรมการํ สุเขตฺเต สุกตํ มยา สงฺเฆ กตสฺส การสฺส น อญฺญํ กลมคฺฆติ ฯ |๒๙๗.๒๔| จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สีสํ สนฺถรึ อหํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สนฺถรสฺส อิทํ ผลํ ฯ |๒๙๗.๒๕| ปญฺจสตฺตติกปฺปมฺหิ สุปติฏฺฐิตนามโก เอโก อาสึ มหาเตโช จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๒๙๗.๒๖| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โคสีสนิกฺเขปโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ โคสีสนิกฺเขปกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๕. โคสีสนิกเขปกเถราปทาน ประวัติในอดีตชาติของพระโคสีสนิกเขปกเถระ (พระโคสีสนิกเขปกเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)
ข้าพเจ้าออกจากประตูอารามแล้ว ได้ลาด(ทอด)ไม้จันทน์เหลืองไว้ (เพื่อให้สงฆ์เดิน)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๕๕}
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๓๐. จิตกปูชกวรรค] ๕. โคสีสนิกเขปกเถราปทาน ข้าพเจ้าได้เสวยกรรมของตน นี้เป็นผลแห่งบุพกรรม
ม้าสินธพอาชาไนย เป็นพาหนะวิ่งเร็วไวปานลม ข้าพเจ้าได้เสวยผลนั้นทั้งหมด นี้เป็นผลแห่งการลาดไม้จันทน์เหลือง
โอ ! กุศลสมภารเล็กน้อยที่ข้าพเจ้าทำไว้ในบุญเขตที่ดี (กลับ) ให้ผลมาก กุศลสมภารอื่นไม่ถึงเสี้ยวแห่งกุศลสมภาร ที่ข้าพเจ้าทำไว้ในพระสงฆ์เลย
ในกัปที่ ๙๔ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ลาดไม้จันทน์เหลืองไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการลาดไม้จันทน์เหลือง
ในกัปที่ ๗๕ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิมีพระนามว่าสุปติฏฐิตะ มีเดชมาก มีพลานุภาพมาก
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระโคสีสนิกเขปกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้โคสีสนิกเขปกเถราปทานที่ ๕ จบ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๕๖}
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๒๙๕. อรรถกถาโคสีสนิกเขปกเถราปทาน
พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๕ ดังต่อไปนี้ :-
บทว่า อารามทฺวารา นิกฺขมฺม ความว่า ที่หนทางประตูออกของพระสงฆ์ จากประตูพระอาราม.
บทว่า โคสีสํ สนฺถตํ มยา ความว่า ที่หนทางประตูออกนั้น เราได้ลาดไม้จันทน์ขาวไว้เพื่อสำหรับเหยียบเดิน ด้วยมีเจตนาว่า คู่พระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า และคู่เท้าของภิกษุสงฆ์ อย่าได้เหยียบลงไปที่โคลนเลย.
บทว่า อนุโภมิ สกํ กมฺมํ ความว่า ด้วยกำลังแห่งกรรมคือการลาดไม้จันทน์ขาวของตน เราจึงได้เสวยผล มีม้าอาชาไนยที่เร็วไวดุจสายลม มีม้าสินธพซึ่งเป็นพาหนะที่เร็วพลันเป็นต้น.
บทว่า อโห การํ ปรมการํ ความว่า กิจแม้เล็กน้อยที่เรากระทำไว้ด้วยดีในพระสงฆ์ซึ่งเป็นเขตที่ดี เพราะทานที่มีผลมากมาย จึงให้ผลอันยิ่งคือสูงสุด จัดเป็นความอัศจรรย์จริง.
ท่านกล่าวคำอธิบายไว้ว่า
เราได้กระทำกรรมคือการลาดไม้จันทน์ขาวไว้ในเขตแห่งพระสงฆ์ผู้มีกายสมาจารและวจีสมาจารอันบริสุทธิ์ ปราศจากโทษมีราคะและโทสะเป็นต้น การกระทำเช่นนี้ย่อมให้ผลมากมาย เปรียบเหมือนดังข้าวสาลีที่บุคคลหว่านลงในนาทั้งหลาย ที่ปราศจากโทษมีหญ้าเป็นต้น ย่อมให้ผลมากมายฉะนั้นแล.
บทว่า น อญฺญํ กลมคฺฆติ เชื่อมความว่า กรรมอื่นที่ทำในศาสนาอื่นภายนอก มีผลไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ส่วนที่ ๑๖ แห่งการบูชาสักการะที่บุคคลทำแล้วในพระสงฆ์เลย. จบอรรถกถาโคสีสนิกเขปกเถราปทาน -----------------------------------------------------