๑๑. ปัพพตูปมสูตร ที่ ๓ เล่ม ๑๖

สาวตฺถิยํ วิหรติ ... ตตฺร โข ภควา ... เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปุริโส สิเนรุสฺส ปพฺพตราชสฺส สตฺต มุคฺคมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิเปยฺย ฯ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว กตมํ นุ โข พหุตรํ ยา วา สตฺต มุคฺคมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิตฺตา โย วา สิเนรุ ปพฺพตราชาติ ฯ เอตเทว ภนฺเต พหุตรํ ยทิทํ สิเนรุ ปพฺพตราชา อปฺปมตฺติกา สตฺต มุคฺคมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิตฺตา เนว สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ สิเนรุํ ปพฺพตราชานํ อุปนิธาย สตฺต มุคฺคมตฺติโย ปาสาณสกฺขรา อุปนิกฺขิตฺตาติ ฯ

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่าน อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลาย ... แล้วได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุรุษพึงวางก้อนหินเท่าเมล็ดถั่วเขียวเจ็ดก้อนไว้ที่ขุนเขาสิเนรุ เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ก้อน-*หินเท่าเมล็ดถั่วเขียวเจ็ดก้อนที่บุรุษวางไว้กับขุนเขาสิเนรุ ไหนจะมากกว่ากัน ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขุนเขาสิเนรุนี้แหละมากกว่า ก้อนหินเท่าเมล็ดถั่วเขียวเจ็ดก้อนที่บุรุษวางไว้มีประมาณน้อย ก้อนหินเท่าเมล็ดถั่วเขียวเจ็ดก้อนที่บุรุษวางไว้ เมื่อเทียบเข้ากับขุนเขาสิเนรุ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ เสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ เสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐ แม้ฉันใด ฯ

เอวเมว โข ภิกฺขเว อริยสาวกสฺส ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อธิคมํ อุปนิธาย อญฺญติตฺถิยสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกานํ อธิคโม เนว สติมํ กลํ อุเปติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ ฯ เอวํ มหาธิคโม โข ภิกฺขเว ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล เอวํ มหาภิญฺโญติ ฯ เอกาทสมํ ฯ อภิสมยวคฺโค ทสโม ฯ ตสฺส อุทฺทานํ นขสิขา โปกฺขรณี สมฺเภชฺชอุทกา เทฺว เทฺว ปฐวี เทฺว สมุทฺทา ตโย จ ปพฺพตูปมาติ ฯ อภิสมยสํยุตฺตํ ปฐมํ นิฏฺฐิตํ ฯ ----------

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแลการบรรลุคุณวิเศษแห่งอัญญเดียรถีย์สมณพราหมณ์และปริพาชก เมื่อเทียบกับการบรรลุโสดาปัตติมรรคแห่งบุคคลผู้เป็นพระอริยสาวก สมบูรณ์ด้วยทิฐิ ไม่เข้าถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ เสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ เสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐ บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยทิฐิ มีอธิคมใหญ่อย่างนี้ มีอภิญญาใหญ่อย่างนี้ ฯ จบสูตรที่ ๑๑ จบอภิสมยวรรคที่ ๑๐ รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. นขสิขสูตร ๒. โปกขรณีสูตร ๓. สัมเภชอุทกสูตร ที่ ๑ ๔. สัมเภชอุทกสูตรที่ ๒ ๕. ปฐวีสูตรที่ ๑ ๖. ปฐวีสูตรที่ ๒ ๗. สมุททสูตรที่ ๑ ๘. สมุททสูตร ที่ ๒ ๙. ปัพพตูปมสูตรที่ ๑ ๑๐. ปัพพตูปมสูตรที่ ๒ ๑๑. ปัพพตูปมสูตรที่ ๓ ฯ จบอภิสมยสังยุตต์ที่ ๑ -----------------------------------------------------

ในอรรถกถาทุติยปฐวีสูตรที่ ๖ เป็นต้น พึงทราบเนื้อความตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล.

แต่ในสูตรสุดท้าย บทว่า อญฺญติตฺถิยสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกานํ อธิคโม ความว่า การบรรลุคุณทั้งหมดของพาหิรกชนยังไม่ถึงส่วน ๑๐๐ บ้าง ส่วน ๑,๐๐๐ บ้าง ส่วน ๑๐๐,๐๐๐ บ้างของผู้ที่บรรลุคุณทั้งหลายด้วยปฐมมรรคแล.

จบอรรถกถาทุติยปฐวีสูตรที่ ๖ เป็นต้น จบอรรถกถาอภิสมยวรรคที่ ๑๐ จบอรรถกถาอภิสมยสังยุตที่ ๑ -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. นขสิขสูตร

๒. โปกขรณีสูตร

๓. สัมเภชอุทกสูตรที่ ๑

๔. สัมเภชอุทกสูตรที่ ๒

๕. ปฐวีสูตรที่ ๑

๖. ปฐวีสูตรที่ ๒

๗. สมุททสูตรที่ ๑

๘. สมุททสูตรที่ ๒

๙. ปัพพตูปมสูตรที่ ๑

๑๐. ปัพพตูปมสูตรที่ ๒

๑๑. ปัพพตูปมสูตรที่ ๓ ฯ -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา สังยุตตนิกาย นิทานวรรค อภิสมัยสังยุตต์ อภิสมยวรรคที่ ๑๐ ปฐวีสูตรที่ ๑