๑. ฉคติกถา ว่าด้วยคติ ๖

ฉ คติโยติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ ปญฺจ คติโย วุตฺตา ภควตา นิรโย ติรจฺฉานโยนิ ปิตฺติวิสโย มนุสฺสา เทวาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ปญฺจ คติโย วุตฺตา ภควตา นิรโย ติรจฺฉานโยนิ ปิตฺติวิสโย มนุสฺสา เทวา โน วต เร วตฺตพฺเพ ฉ คติโยติ ฯ

สกวาที คติมี ๖ หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคติไว้ ๕ คือ นรก กำเนิดดิรัจฉาน ปิตติวิสัยมนุษย์ เทวดา มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสคติไว้ ๕ คือ นรก กำเนิดดิรัจฉานปิตติวิสัย มนุษย์ เทวดา ก็ต้องไม่กล่าวว่า คติมี ๖

ฉ คติโยติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ กาลกญฺชิกา อสุรา เปตานํ สมานวณฺณา สมานโภคา สมานาหารา สมานายุกา เปเตหิ สห อาวาหวิวาหํ คจฺฉนฺตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ กาลกญฺชิกา อสุรา เปตานํ สมานวณฺณา สมานโภคา สมานาหารา สมานายุกา เปเตหิ สห อาวาหวิวาหํ คจฺฉนฺติ โน วต เร วตฺตพฺเพ ฉ คติโยติ ฯ

ส. คติมี ๖ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. อสูรพวกกาลกัญชิกา มีรูปร่างเหมือนกัน มีการเสวยอารมณ์อย่างเดียวกันมีอาหารอย่างเดียวกัน อายุเท่ากัน กับพวกเปรต ทำอาวาหะวิวาหะกับด้วยเปรต มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า อสูรพวกการกัญชิกา มีรูปร่างเหมือนกัน มีการเสวยอารมณ์อย่างเดียวกัน มีอาหารอย่างเดียวกัน มีอายุเท่ากันกับเปรตทำอาวาหะวิวาหะกับด้วยพวกเปรต ก็ต้องไม่กล่าวว่า คติมี ๖

ฉ คติโยติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ เวปจิตฺติปริสา เทวานํ สมานวณฺณา สมานโภคา สมานาหารา สมานายุกา เทเวหิ สห อาวาหวิวาหํ คจฺฉนฺตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ เวปจิตฺติปริสา เทวานํ สมานวณฺณา สมานโภคา สมานาหารา สมานายุกา เทเวหิ สห อาวาหวิวาหํ คจฺฉนฺติ โน วต เร วตฺตพฺเพ ฉ คติโยติ ฯ

ส. คติมี ๖ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พวกอสูรบริษัทท้าวเวปจิตติ มีรูปร่างเหมือนกัน มีการเสวยอารมณ์อย่างเดียวกัน มีอาหารอย่างเดียวกัน มีอายุเท่ากัน กับพวกเทวดา ทำอาวาหะวิวาหะกับด้วยพวกเทวดา มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พวกอสูรบริษัทท้าวเวปจิตติ มีรูปร่างเหมือนกันมี การเสวยอารมณ์อย่างเดียวกัน มีอาหารอย่างเดียวกัน มีอายุเท่ากันกับพวกเทวดา ทำอาวาหะวิวาหะกับด้วยพวกเทวดา ก็ต้องไม่กล่าวว่า คติมี ๖

ฉ คติโยติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ เวปจิตฺติปริสา ปุพฺพเทวาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ เวปจิตฺติปริสา ปุพฺพเทวา โน วต เร วตฺตพฺเพ ฉ คติโยติ ฯ

ส. คติมี ๖ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พวกอสูรบริษัทท้าวเวปจิตติ เคยเป็นเทวดา มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า พวกอสูรบริษัทท้าวเวปจิตติ เคยเป็นเทวดาก็ต้องไม่กล่าวว่าคติมี ๖

น วตฺตพฺพํ ฉ คติโยติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ อตฺถิ อสุรกาโยติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อตฺถิ อสุรกาโย เตน วต เร วตฺตพฺเพ ฉ คติโยติ ฯ ฉคติกถา ฯ --------

ป. ไม่พึงกล่าวว่า คติมี ๖ หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. มีอสุรกาย มิใช่หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. หากว่ามีอสุรกาย ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า คติมี ๖ฉคติกถา จบ -----------------------------------------------------