๒. อัญญมัญญปัจจยกถา ว่าด้วยอัญญมัญญปัจจัย

ปร. พระสูตรที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เพราะชรามรณะเป็นปัจจัย ชาติจึงมีเพราะชาติเป็นปัจจัย ภพจึงมี” มีอยู่หรือ สก. ไม่มี ปร. ดังนั้น ท่านไม่ควรยอมรับว่า “เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมีเพราะสังขารเป็นปัจจัย อวิชชาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี” สก. พระสูตรที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมีเพราะนามรูปเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี” มีอยู่ใช่ไหม ปร. ใช่ สก. ดังนั้น จึงควรยอมรับว่า “เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมีเพราะสังขารเป็นปัจจัย อวิชชาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมีเพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี” อัญญมัญญปัจจยกถา จบ ๓. อัทธากถา (๑๔๗) ว่าด้วยกาล

อวิชฺชาปจฺจยาว สงฺขารา น วตฺตพฺพํ สงฺขารปจฺจยาปิ อวิชฺชาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ อวิชฺชา สงฺขาเรน สหชาตาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อวิชฺชา สงฺขาเรน สหชาตา เตน วต เร วตฺตพฺเพ อวิชฺชาปจฺจยาปิ สงฺขารา สงฺขารปจฺจยาปิ อวิชฺชาติ ฯ

สกวาที สังขารเกิด เพราะอวิชชาเป็นปัจจัยเท่านั้น ไม่พึงกล่าวว่า แม้เพราะสังขารเป็นปัจจัยก็เกิดอวิชชาได้ หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. อวิชชาเกิดพร้อมกกับสังขาร มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า อวิชชาเกิดพร้อมกับสังขาร ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่าแม้เพราะอวิชชาเป็นปัจจัยก็เกิดสังขารได้ แม้เพราะสังขารเป็นปัจจัยก็เกิดอวิชชาได้

ตณฺหาปจฺจยาว อุปาทานํ น วตฺตพฺพํ อุปาทานปจฺจยาปิ ตณฺหาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ ตณฺหา อุปาทาเนน สหชาตาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ตณฺหา อุปาทาเนน สหชาตา เตน วต เร วตฺตพฺเพ ตณฺหาปจฺจยาปิ อุปาทานํ อุปาทานปจฺจยาปิ ตณฺหาติ ฯ

ส. อุปาทานเกิดเพราะตัณหาเป็นปัจจัยเท่านั้น ไม่พึงกล่าวว่า แม้เพราะอุปาทานเป็นปัจจัยก็เกิดตัณหาได้ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ตัณหาเกิดพร้อมกับอุปาทาน มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า ตัณหาเกิดพร้อมกับอุปาทาน ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่าแม้เพราะตัณหาเป็นปัจจัยก็เกิดอุปาทานได้ แม้เพราะอุปาทานเป็นปัจจัยก็เกิดตัณหาได้

ชรามรณปจฺจยา ภิกฺขเว ชาติ ชาติปจฺจยา ภโวติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ นตฺถิ ฯ เตนหิ อวิชฺชาปจฺจยาว สงฺขารา น วตฺตพฺพํ สงฺขารปจฺจยาปิ อวิชฺชา ตณฺหาปจฺจยาว อุปาทานํ น วตฺตพฺพํ อุปาทานปจฺจยาปิ ตณฺหาติ ฯ

ป. คำว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะชราและมรณะเป็นปัจจัย จึงเกิดชาติเพราะชาติเป็นปัจจัย จึงเกิดภพ ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง หรือ? ส. ไม่มี ป. ถ้าอย่างนั้น สังขารก็เกิดเพราะอวิชชาเป็นปัจจัยเท่านั้น ไม่พึงกล่าวว่าแม้เพราะสังขารเป็นปัจจัยก็เกิดอวิชชาได้ อุปาทานเกิดเพราะตัณหาเป็นปัจจัยเท่านั้น ไม่พึงกล่าวว่า แม้เพราะอุปาทานเป็นปัจจัยก็เกิดตัณหาได้

วิญฺญาณปจฺจยา ภิกฺขเว นามรูปํ นามรูปปจฺจยาปิ วิญฺญาณนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ อวิชฺชาปจฺจยาปิ สงฺขารา สงฺขารปจฺจยาปิ อวิชฺชา ตณฺหาปจฺจยาปิ อุปาทานํ อุปาทานปจฺจยาปิ ตณฺหาติ ฯ อญฺญมญฺญปจฺจยกถา ฯ ---------

ส. คำว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะวิญญาณเป็นปัจจัยจึงเกิดนามรูปแม้เพราะนามรูปเป็นปัจจัย ก็เกิดวิญญาณได้ ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่ จริง หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ถ้าอย่างนั้น สังขารก็เกิดแม้เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย อวิชชาก็เกิดแม้เพราะสังขารเป็นปัจจัย อุปาทานก็เกิดแม้เพราะตัณหาเป็นปัจจัย ตัณหาก็เกิดแม้เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย น่ะสิ อัญญมัญญปัจจยกถา จบ -----------------------------------------------------