๔. อัพภัญชนทายกเถราปทาน (๒๗๔) เล่ม ๓๒

|๒๗๖.๑๔| โกณฺฑญฺญสฺส ภควโต วีตราคสฺส ตาทิโน อกกฺกสสฺส จิตฺตสฺส นิปปญฺจสฺส ฌายิโน ฯ |๒๗๖.๑๕| สพฺพโมหาติวตฺตสฺส สพฺพโลกหิเตสิโน อพฺภญฺชนํ มยา ทินฺนํ ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน ฯ |๒๗๖.๑๖| อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป อพฺภญฺชนมทาสหํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อพฺภญฺชนสฺสิทํ ผลํ ฯ |๒๗๖.๑๗| อิโต ปณฺณรเส กปฺเป วิรปฺโป นาม ขตฺติโย สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๒๗๖.๑๘| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อพฺภญฺชนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ อพฺภญฺชนทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้ถวายยาหยอดตาแด่พระผู้มีพระภาค พระนามว่าโกณฑัญญะ ผู้ปราศ- จากราคะ ผู้คงที่ มีพระหฤทัยไม่ร้ายกาจ ไม่ทรงมีธรรมเครื่องเนิ่นช้า มี ปกติเพ่งฌาน เป็นไปล่วงโมหะทั้งปวง ทรงแสวงหาประโยชน์แก่โลก ทั้งมวล ผู้เป็นจอมสัตว์ ผู้มั่นคง ในกัลปอันหาประมาณมิได้ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายยาหยอดตา ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่ง การถวายยาหยอดตา ในกัลปที่ ๑๕ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิจอม กษัตริย์พระนามว่าวิรัปปะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราได้ ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระอัพภัญชนทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ อัพภัญชนทายกเถราปทาน.

ข้าพเจ้าได้ถวายยาหยอดตาแด่พระองค์ผู้ล่วงเลยโมหะทั้งปวง ทรงแสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์โลกทั้งมวล ผู้เป็นจอมแห่งเทวดาและมนุษย์ ผู้คงที่

ในกัปที่หาประมาณมิได้นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ถวายยาหยอดตาไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายยาหยอดตา

ในกัปที่ ๑๕ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นกษัตริย์ผู้จักรพรรดิพระนามว่าจิรัปปะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระอัพภัญชนทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้อัพภัญชนทายกเถราปทานที่ ๔ จบ

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๔ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า อกกฺกสจิตฺตสฺสาถ คือ มีพระหฤทัยไม่หยาบคาย.

อถศัพท์เป็นเพียงปทปูรณะ (คือให้ครบอักษรตามคณะฉันท์เท่านั้น). จบอรรถกถาอัพภัญชนทายกเถราปทาน -----------------------------------------------------