ขันติญาณปริโยคาหณญาณนิทเทส เล่ม ๓๑
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
๒๔๓กถํ วิทิตตฺตา ปญฺญา ขนฺติญาณํ ฯ รูปํ อนิจฺจโต วิทิตํ รูปํ ทุกฺขโต วิทิตํ รูปํ อนตฺตโต วิทิตํ ยํ ยํ วิทิตํ ตํ ตํ ขมตีติ วิทิตตฺตา ปญฺญา ขนฺติญาณํ เวทนํ สญฺญํ สงฺขาเร วิญฺญาณํ จกฺขุํ ฯเปฯ ชรามรณํ อนิจฺจโต วิทิตํ ชรมรณํ ทุกฺขโต วิทิตํ ชรามรณํ อนตฺตโต วิทิตํ ยํ ยํ วิทิตํ ตํ ตํ ขมตีติ วิทิตตฺตา ปญฺญา ขนฺติญาณํ ตํ ญาตฏฺเฐน ญาณํ ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา เตน วุจฺจติ วิทิตตฺตา ปญฺญา ขนฺติญาณํ ฯ ---------
๒๔๔กถํ ผุฏฺฐตฺตา ปญฺญา ปริโยคาหเน ญาณํ ฯ รูปํ อนิจฺจโต ผุสติ รูปํ ทุกฺขโต ผุสติ รูปํ อนตฺตโต ผุสติ ยํ ยํ ผุสติ ตํ ตํ ปริโยคาหตีติ ผุฏฺฐตฺตา ปญฺญา ปริโยคาหเน ญาณํ เวทนํ สญฺญํ สงฺขาเร วิญฺญาณํ จกฺขุํ ฯเปฯ ชรามรณํ อนิจฺจโต ผุสติ ทุกฺขโต ผุสติ อนตฺตโต ผุสติ ยํ ยํ ผุสติ ตํ ตํ ปริโยคาหตีติ ผุฏฺฐตฺตา ปญฺญา ปริโยคาหเน ญาณํ ตํ ญาตฏฺเฐน ญาณํ ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา เตน วุจฺจติ ผุฏฺฐตฺตา ปญฺญา ปริโยคาหเน ญาณํ ฯ ---------
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค [๑. มหาวรรค] ๑. ญาณกถา ๔๒. ปริโยคาหนญาณนิทเทส ๔๑. ขันติญาณนิทเทส แสดงขันติญาณ
ปัญญาที่รู้ชัด ชื่อว่าขันติญาณ เป็นอย่างไร คือ รูปที่รู้ชัดโดยความไม่เที่ยง รูปที่รู้ชัดโดยความเป็นทุกข์ รูปที่รู้ชัดโดยความเป็นอนัตตา รูปใดๆ ที่พระโยคาวจรรู้ชัดแล้ว รูปนั้นๆ พระโยคาวจรย่อมพอใจเพราะฉะนั้น ปัญญาที่รู้ชัด จึงชื่อว่าขันติญาณ เวทนาที่รู้ชัดโดยความไม่เที่ยง ฯลฯ สัญญา ฯลฯ สังขาร ฯลฯ วิญญาณ ฯลฯ จักขุที่รู้ชัดโดยความไม่เที่ยง ฯลฯ ชราและมรณะที่รู้ชัดโดยความไม่เที่ยงชราและมรณะที่รู้ชัดโดยความเป็นทุกข์ ชราและมรณะที่รู้ชัดโดยความเป็นอนัตตาชราและมรณะใดๆ ที่พระโยคาวจรรู้ชัดแล้ว ชราและมรณะนั้นๆ พระโยคาวจรย่อมพอใจ เพราะฉะนั้น ปัญญาที่รู้ชัด จึงชื่อว่าขันติญาณ ชื่อว่าญาณ เพราะมีสภาวะรู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะมีสภาวะรู้ชัดเพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาที่รู้ชัด ชื่อว่าขันติญาณขันติญาณนิทเทสที่ ๔๑ จบ ๔๒. ปริโยคาหนญาณนิทเทส แสดงปริโยคาหนญาณ
ปัญญาที่ถูกต้องธรรม ชื่อว่าปริโยคาหนญาณ เป็นอย่างไร คือ ปัญญาย่อมถูกต้องรูปโดยความไม่เที่ยง ถูกต้องรูปโดยความเป็นทุกข์ถูกต้องรูปโดยความเป็นอนัตตา ถูกต้องรูปใดๆ ก็หยั่งลงสู่รูปนั้นๆ เพราะฉะนั้นปัญญาที่ถูกต้องธรรม จึงชื่อว่าปริโยคาหนญาณ ปัญญาย่อมถูกต้องเวทนา ฯลฯ สัญญา ฯลฯ สังขาร ฯลฯ วิญญาณ ฯลฯ ปัญญาย่อมถูกต้องจักขุ ฯลฯ ปัญญาย่อมถูกต้องชราและมรณะโดยความ ไม่เที่ยง ถูกต้องชราและมรณะโดยความเป็นทุกข์ ถูกต้องชราและมรณะโดยความ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๑ หน้า : ๑๕๓}
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค [๑. มหาวรรค] ๑. ญาณกถา ๔๓. ปเทสวิหารญาณนิทเทส เป็นอนัตตา ถูกต้องชราและมรณะใดๆ ก็หยั่งลงสู่ชราและมรณะนั้นๆ เพราะฉะนั้นปัญญาที่ถูกต้องธรรม จึงชื่อว่าปริโยคาหนญาณ ชื่อว่าญาณ เพราะมีสภาวะรู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะมีสภาวะรู้ชัด เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาที่ถูกต้องธรรม ชื่อว่าปริโยคาหนญาณปริโยคาหนญาณนิทเทสที่ ๔๒ จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาขันติญาณปริโยคาหณญาณนิทเทส
[๒๔๓-๒๔๔] พึงทราบวินิจฉัยในขันติญาณปริโยคาหณญาณนิทเทสดังต่อไปนี้.
บทว่า รูปํ อนิจฺจโต วิทิตํ - รูปปรากฏโดยความเป็นของไม่เที่ยง คือปรากฏด้วยอนิจจานุปัสสนาญาณว่า เป็นของไม่เที่ยง.
บทว่า รูปํ ทุกฺขโต วิทิตํ - รูปปรากฏ โดยความเป็นทุกข์ คือปรากฏด้วยทุกขานุปัสสนาว่า เป็นทุกข์.
บทว่า รูปํ อนตฺตโต วิทิตํ - รูปปรากฏโดยความเป็นอนัตตา. คือปรากฏด้วยอนัตตานุปัสสนาญาณว่า เป็นอนัตตา.
บทว่า ยํ ยํ วิทิตํ ตํ ตํ ขมติ - รูปใดๆ ที่ปรากฏ รูปนั้นๆ ย่อมคงที่ คือรูปใดๆ ที่ปรากฏโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น. รูปนั้นๆ ย่อมคงที่ คือชอบใจโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น.
ท่านทำไว้เป็นแผนกๆ แล้วเขียนไว้ในคัมภีร์บางคัมภีร์ว่า รูปปรากฏโดยความเป็นของไม่เที่ยง. รูปใดๆ ปรากฏแล้ว. รูปนั้นๆ ย่อมคงที่.
พึงเปลี่ยนลิงค์แล้วประกอบด้วยบทมีอาทิว่า เวทนา สญฺญา สงฺขารา อนิจฺจโต วิทิตา - เวทนา สัญญา สังขาร ปรากฏแล้วโดยความเป็นของไม่เที่ยง.
บทว่า ผุสติ ย่อมถูกต้อง คือย่อมถูกต้อง ย่อมแผ่ไปด้วยการถูกต้องวิปัสสนาญาณ.
บทว่า ปริโยคหติ - ย่อมเข้าไป คือเข้าไปด้วยวิปัสสนาญาณ.
ปาฐะว่า ปริโยคาหติ บ้าง.
จบอรรถกถาขันติญาณปริโยคาหณญาณนิทเทส -----------------------------------------------------